Wyposażenie laboratorium to nie tylko kwestia komfortu pracy – to przede wszystkim element systemu bezpieczeństwa, który musi być dobrany do konkretnych zagrożeń występujących w danym miejscu. Laboratorium mikrobiologiczne, chemiczne i farmaceutyczne mogą wyglądać podobnie z zewnątrz, a mimo to wymagają zupełnie innego podejścia do wentylacji, sterylizacji i zabezpieczenia pracowników. Kupowanie urządzeń według ceny lub przyzwyczajenia, bez analizy rzeczywistych potrzeb, to jeden z najczęstszych błędów popełnianych przy organizowaniu lub modernizowaniu stanowisk badawczych.
Autoklaw poziomy – kiedy pionowy model przestaje wystarczać?
Autoklaw poziomy to urządzenie do sterylizacji parą wodną pod ciśnieniem, którego budowa – z komorą ładowaną od przodu, na wzór pralki przemysłowej – odróżnia je od klasycznych autoklawów pionowych z otwieraną górą. Autoklaw poziomy stosuje się wszędzie tam, gdzie sterylizowane wsady są duże, ciężkie lub nieporęczne: przy wyjaławianiu kompletnych zestawów narzędzi chirurgicznych, całych koszy z podłożami mikrobiologicznymi, odpadów medycznych w workach czy elementów opakowania dla przemysłu farmaceutycznego.
Przewaga konstrukcji poziomej nad pionową ujawnia się przy intensywnym użytkowaniu i dużej objętości wsadu. Załadunek na wysuwanym wózku jest znacznie ergonomiczniejszy niż ręczne pakowanie komory od góry, co przy wielokrotnych cyklach dziennie ma realne przełożenie na czas pracy i zmęczenie personelu. Większość autoklawów poziomych wyposażona jest też w podwójne drzwi – po jednych stronie przyjmuje się materiał brudny, po drugich odbiera sterylny, co jest wymogiem w laboratoriach i blokach operacyjnych pracujących zgodnie z zasadą jednostronnego przepływu materiału. Przy zakupie warto zwrócić uwagę na pojemność komory podawaną w litrach, maksymalne ciśnienie robocze, dostępne programy sterylizacji oraz możliwość walidacji cykli zgodnie z normami EN 13060 lub EN 285 – co ma znaczenie przy akredytacji laboratorium.
Dygestoria chemiczne – jak dobrać typ urządzenia do stosowanych substancji?
Dygestoria chemiczne to nie jednorodna kategoria produktów, lecz szeroka rodzina urządzeń różniących się sposobem odprowadzania powietrza, materiałem wykonania strefy roboczej i przeznaczeniem do konkretnych grup substancji. Dygestoria chemiczne dzielą się przede wszystkim na wyciągowe – odprowadzające zanieczyszczone powietrze na zewnątrz budynku przez instalację wentylacyjną – oraz recyrkulacyjne, wyposażone w filtry węglowe i HEPA, które oczyszczają powietrze i zawracają je do pomieszczenia.
Dygestoria wyciągowe są standardem w laboratoriach pracujących z kwasami, zasadami, rozpuszczalnikami organicznymi i innymi lotnymi substancjami chemicznymi. Wymagają jednak stałego podłączenia do instalacji wentylacji mechanicznej, co przy modernizacji istniejącego budynku bywa technicznie trudne i kosztowne. Dygestoria recyrkulacyjne są elastyczniejsze pod kątem montażu, ale ich skuteczność zależy od regularnej wymiany wkładów filtracyjnych – zaniedbanie tego obowiązku sprawia, że urządzenie staje się jedynie złudnym zabezpieczeniem. Przy pracy z substancjami rakotwórczymi lub mutagennymi dygestoria recyrkulacyjne są w większości przypadków niewystarczające i nie spełniają wymagań przepisów BHP dotyczących ochrony pracowników.
Jak pogodzić wymagania sterylizacji i bezpieczeństwa chemicznego w jednym laboratorium?
Laboratoria wieloprofilowe – na przykład zajmujące się jednocześnie analizą mikrobiologiczną i chemiczną – stają przed wyzwaniem zorganizowania przestrzeni tak, żeby sprzęt do sterylizacji i urządzenia wentylacyjne nie kolidowały ze sobą i spełniały wymagania dla obu rodzajów pracy. Podstawową zasadą jest strefowanie: strefa sterylna, gdzie pracuje autoklaw i komory laminarne, powinna być fizycznie oddzielona od strefy chemicznej z dygestoriami.
Autoklaw poziomy generuje ciepło i parę wodną podczas otwierania komory po zakończeniu cyklu, co przy złym rozmieszczeniu może wpływać na pracę urządzeń wentylacyjnych w pobliżu. Podobnie dygestoria chemiczne tworzą podciśnienie w strefie roboczej, które przy nieodpowiednim bilansie wentylacji całego pomieszczenia może zaburzać przepływ powietrza w sąsiednich urządzeniach. Dlatego projekt nowego lub modernizowanego laboratorium powinien uwzględniać bilans powietrza nawiewanego i wywiewanego już na etapie koncepcji – a nie dopiero po zamontowaniu sprzętu.
Przeglądy, kwalifikacja i dokumentacja – obowiązki, których nie można pominąć
Zarówno autoklawy, jak i dygestoria chemiczne podlegają obowiązkowym przeglądom technicznym i procedurom kwalifikacyjnym, których zakres zależy od branży i wymagań systemu jakości obowiązującego w danym laboratorium. Autoklawy używane w laboratoriach akredytowanych lub w zakładach opieki zdrowotnej muszą przechodzić regularne testy szczelności, weryfikację termometrów i manometrów oraz biologiczne testy skuteczności sterylizacji z użyciem wskaźników biologicznych. Brak dokumentacji tych przeglądów to podczas audytu podstawa do uwag niezgodności.
Dygestoria wymagają pomiarów prędkości zasysania powietrza w otworze roboczym co najmniej raz w roku, a przy intensywnym użytkowaniu lub po każdej zmianie w instalacji wentylacyjnej – częściej. Wyniki pomiarów powinny być archiwizowane jako część dokumentacji technicznej urządzenia. Laboratoria pracujące według normy ISO 17025 lub GLP mają obowiązek uwzględnienia przeglądów sprzętu ochronnego w harmonogramie kalibracji i utrzymania wyposażenia – co oznacza, że dygestoria i autoklawy muszą figurować w rejestrze urządzeń krytycznych dla jakości wyników.
Wyposażasz laboratorium w sprzęt do sterylizacji lub szukasz odpowiedniego dygestorium do pracy z odczynnikami chemicznymi? Skontaktuj się z nami – pomożemy dobrać właściwe urządzenia do specyfiki prowadzonych badań i obowiązujących norm bezpieczeństwa.
